W dniach 18-19 maja odbyła się konferencja naukowa „Ochrona dziedzictwa archeologicznego: teoria i praktyk - problemy i wyzwania”, zorganizowana przez Polski Komitet Narodowy ICOMOS, Narodowy Instytut Dziedzictwa oraz Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, przy współudziale przedstawicieli środowiska naukowego i konserwatorskiego oraz pod opieką Rady Naukowej złożonej z wybitnych specjalistów reprezentujących najważniejsze ośrodki archeologiczne i instytucje ochrony dziedzictwa w Polsce. Wydarzenie zostało dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Konferencja zgromadziła w ciągu dwóch dni około 120 uczestników, reprezentujących uczelnie wyższe, instytucje kultury, służby konserwatorskie, organizacje pozarządowe oraz środowiska zawodowo zajmujące się ochroną i badaniem dziedzictwa archeologicznego. Duża frekwencja oraz aktywne zaangażowanie uczestników potwierdziły potrzebę prowadzenia regularnych debat poświęconych kondycji i przyszłości ochrony dziedzictwa archeologicznego w Polsce.

Program wydarzenia obejmował cztery sesje tematyczne. W pierwszej części konferencji przedstawiono referaty poświęcone aktualnym zagrożeniom dla dziedzictwa archeologicznego, analizując zarówno zmiany zachodzące w systemie ochrony zabytków na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat, jak i wyzwania wynikające z konfliktów zbrojnych, dynamicznego rozwoju inwestycji infrastrukturalnych czy przemian zachodzących w samym środowisku archeologicznym. Uczestnicy mieli okazję zapoznać się z analizami dotyczącymi skuteczności istniejących narzędzi ochrony, zmian legislacyjnych oraz ich praktycznych konsekwencji dla zachowania dziedzictwa archeologicznego.

Szczególne zainteresowanie wzbudziły oba panele dyskusyjne. Pierwszy z nich poświęcony był nowoczesnym technikom i metodom stosowanym w ochronie dziedzictwa archeologicznego, natomiast drugi koncentrował się na zagrożeniach stanowisk archeologicznych występujących w różnych środowiskach geologicznych. W trakcie debat eksperci prezentowali swoje doświadczenia zawodowe, wymieniali dobre praktyki oraz wskazywali obszary wymagające dalszych badań i zmian systemowych. Dużym atutem paneli była możliwość bezpośredniej dyskusji pomiędzy przedstawicielami różnych instytucji i specjalizacji.

Najważniejszym rezultatem konferencji okazała się jednak końcowa dyskusja, podczas której wyraźnie ujawniły się problemy dotykające całe środowisko związane z ochroną dziedzictwa archeologicznego. Uczestnicy zgodnie wskazywali na postępujące rozproszenie środowiska oraz brak regularnych i odpowiednio zorganizowanych przestrzeni do prowadzenia merytorycznej, systematycznej wymiany doświadczeń. Podkreślano, że wiele problemów jest rozwiązywanych lokalnie i doraźnie, bez możliwości szerszego wykorzystania zdobytej wiedzy przez innych specjalistów i instytucje.

W odpowiedzi na te głosy Polski Komitet Narodowy ICOMOS zadeklarował podjęcie działań na rzecz stworzenia trwałej platformy współpracy i wymiany doświadczeń. Jej celem będzie integracja środowiska, identyfikacja najważniejszych wyzwań oraz stworzenie warunków do regularnego prowadzenia dyskusji nad problemami ochrony dziedzictwa archeologicznego w Polsce.

Istotnym elementem programu było również rozstrzygnięcie konkursu im. prof. Jana Zachwatowicza na najlepsze prace dyplomowe w zakresie ochrony i konserwacji zabytków za rok 2025. Nagrody przyznano trzem laureatom, a cztery kolejne prace otrzymały wyróżnienia.

Konferencja potwierdziła, że ochrona dziedzictwa archeologicznego wymaga nie tylko skutecznych rozwiązań prawnych i organizacyjnych, ale także silniejszej integracji środowiska. Dwa dni intensywnych debat pokazały, jak duża jest potrzeba regularnej wymiany doświadczeń, budowania współpracy pomiędzy instytucjami oraz wspólnego wypracowywania odpowiedzi na aktualne wyzwania. Wnioski wypracowane podczas konferencji staną się podstawą dalszych działań Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS na rzecz stworzenia trwałej platformy dialogu i współpracy w obszarze ochrony dziedzictwa archeologicznego.